دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 2 2026 03 21 Dating Reports on Ibn Masʿūd’s Reaction to the Compilation of the Qurʾān under ʿUthmān تاریخ‌گذاری روایات واکنش ابن‌مسعود به ماجرای جمع عثمان 201 225 78142 10.30497/qhs.2026.247984.4115 FA مرجان شیری محمدآبادی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-8580-5574 نصرت نیل ساز دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-8580-5574 Journal Article 2025 06 01 <span>Reports concerning <em>ʿAbd Allāh b. Masʿūd’s</em> to the appointment of <em>Zayd b. Thābit</em> for the compilation of the Qurʾān during the caliphate of ʿUthmān, as well as his refusal to surrender his personal codex (<em>muṣḥaf</em>), have been transmitted through diverse chains (<em>ṭuruq</em>) and textual versions in Sunni ḥadīth and historical sources. This study employs multiple methods of ḥadīth dating, including isnād analysis and combined isnād–textual analysis, in order to reconstruct the historical and geographical origins of these reports and trace their gradual development over time. The findings of the isnād analysis indicate that Ibn Masʿūd functions as the common pivotal transmitter across these reports, with at least seven transmitters reporting from him. The tradition appears to have originated and circulated in Kūfa before 30 AH, later spreading to Baṣra through subsequent generations. Key secondary common links that played a significant role in its transmission include <em>Abū Isḥāq al-Sabīʿī, al-Aʿmash</em>—both Kūfan transmitters—and <em>Ibrāhīm b. Saʿd</em> from Medina. The results of the isnād–textual analysis show that all versions consistently emphasize Ibn Masʿūd’s elevated status during the lifetime of the Prophet and describe Zayd b. Thābit as a young man (<em>with two locks of hair, “dhūʾābatān”</em>), a detail often interpreted as an allusion to his Jewish background. All versions also include Ibn Masʿūd’s refusal to hand over his codex and his encouragement of the Kūfans to follow his stance. In the recension of Shaqīq b. Salamah, an additional claim appears asserting Ibn Masʿūd’s superiority in Qurʾānic knowledge. In the transmissions of Ibrāhīm b. Saʿd, however, the reference to <em>dhūʾābatān</em> is omitted, while a new element expressing Ibn Masʿūd’s resentment at being excluded from the official codification process is introduced</span>. <span lang="AR-SA">روایاتی دربارۀ اعتراض عبدالله‌بن مسعود به انتصاب زیدبن ثابت برای جمع قرآن در دوران عثمان و خودداری ابن</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">مسعود از تحویل مصحف خود، با طرق و متون مختلف در منابع روایی اهل‌سنت نقل شده است. در این پژوهش با استفاده از شیوه‌های مختلف تاریخ‌گذاری احادیث (تحلیل سندی و تحلیل سندی </span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA"> متنی)، خاستگاه تاریخی و جغرافیایی و سیر تطور تدریجی این روایات تبیین می‌شود. یافته‌های تحلیل اسنادی نشان می‌دهد که ابن‌مسعود حلقه مشترک این روایات است و حداقل 7 نفر، روایت وی را نقل کرده‌اند. این روایت قبل از سال 30 قمری در کوفه بیان و منتشر شده و در نسل بعد به بصره راه یافته است. مهم‌ترین حلقه‌های مشترک فرعی این روایات که نقش مهمی در انتشار آن داشته‌اند، ابواسحاق سبیعی و اعمش و ابراهیم‌بن سعد هستند که دو تن اول کوفی‌اند و ابراهیم اهل مدینه. مهم‌ترین نتایج تحلیل سندی-متنی این است که در تمام تحریرها به منزلت رفیع ابن‌مسعود در زمان پیامبر(ص) و کودک بودن زیدبن ثابت و این‌که دارای «ذؤابتان= دو گیس بافته» بوده،<span> </span>اشاره شده است. هم‌چنین در همه تحریرها خودداری ابن‌مسعود از تحویل مصحفش و تشویق کوفیان به این کار هم آمده است. در تحریرهای شقیق‌بن سلمه، ادعای ابن‌مسعود بر سرآمدی در علم به قرآن افزوده شده است. و در تحریرهای ابراهیم‌بن سعد، عبارت «ذؤابتان» که کنایه از پیشینۀ یهوی زید بوده حذف و ناراحتی ابن‌مسعود در کنار گذاشته شدن از جمع قرآن افزوده شده است</span><span lang="FA">.</span> https://qhs.isu.ac.ir/article_78142_a709b1524eb98f92d1dea833892045aa.pdf