دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 The Connection Between Etymology, Variant Readings, and Interpretation of the Qurʾān; A Case Study of "bādiya/ bādiʾa r-raʾyi" in Verse 27 of Surah Hud پیوند ریشه‌شناسی با قرائات و تفسیر قرآن: پژوهش موردی «بادی الرأی» در هود: 27 1 22 77896 10.30497/qhs.2025.247373.4062 FA محمدعلی خوانین زاده گروه آموزشی علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران/ کرج، ایران 0009-0005-5474-2100 Journal Article 2024 12 07 The pronunciation of hamza is one of the factors influencing the variant readings of the Qurʾān, often manifesting in the “reading principles” (ʾuṣūl al-qirāʾāt) and sometimes in the “specific variants” (farš al-ḥurūf). One example that demonstrates the impact of lexical and, particularly, etymological differences of the hamzated words on the variant readings is the word bādiya/ bādiʾa in Q 11:27. Abū ʿAmr al-Baṣrī reads it as bādiʾa, with hamza, while other Readers read it without hamza as bādiya. Scholars of the variant readings attribute this difference to the etymology of the word, considering the reading bādiʾa to represent the hamzated root b-d-ʾ, while bādiya reflects the defective root b-d-w. They also suggest that the reading bādiya may still derive from the hamzated root, arguing that a hamza with fatḥa, preceded by a consonant with kasra, may have been substituted by yāʾ. The research question is whether the etymological explanation provided by the scholars of the variant readings is a priori, meaning the Readers read the word with or without hamza based on the etymologal differences, or whether this explanation is a later development, with scholars seeking to justify the two readings through morphological and etymological analysis, while it may be that this variant reading is purely phonetic, where a hamzated word is read with a full articulation of hamza (taḥqīq) or with lightening of hamza (taḫfīf). An examination of the views of early exegetes reveals that some did not accept Abū ʿAmr’s reading at all, while others attempted to explain it in a way that connected it to an older interpretation, widely accepted by most exegetes, which understood it as derived from buduww, meaning “to become apparent.” A reverse effort is seen in some of the scholars of the variant readings, who attempt to interpret both readings as having the same meaning, derived from ibtidāʾ, meaning “the beginning of a matter,” and consider the issue as part of the “reading principles.” چگونگی قرائت همزه از مسائل تأثیرگذار بر اختلاف قرائات قرآن است که بیشتر در اصول قرائات و گاه در فرش الحروف رخ می‌نماید. یکی از نمونه‌هایی که اثر تفاوت واژگانی، و به‌ویژه ریشه‌شناختیِ، واژه‌های مهموز بر اختلاف قرائات را نشان می‌دهد کلمۀ «بادی» در عبارت «بادی الرای» در هود: 27 است. ابو عمرو بصری «بادِئَ» را با همزه خوانده اما دیگر قاریان بی ‌همزه، «بادِیَ» خوانده‌اند. شارحان قرائات این اختلاف را به ریشه‌شناسی واژه بازگردانده‌، قرائت «بادِئَ» را بیانگر ریشۀ مهموز (ب‌ـ‌د‌ـ‌ء) و «بادِیَ» را بیانگر ریشۀ ناقص (ب‌ـ‌د‌ـ‌و) دانسته‌اند؛ هرچند این احتمال را هم داده‌اند که قرائت «بادِیَ» همچنان برگرفته از ریشۀ مهموز باشد که «همزۀ مفتوح ماقبل مکسور» به یاء ابدال شده است. مسألۀ پژوهش این است که آیا توجیه ریشه‌شناختی که در بیان شارحان قرائات آمده پیشینی است، یعنی قاریان به دلیل اختلاف در ریشه‌شناسی مهموز یا ناقص کلمه را با همزه یا بی‌ همزه قرائت کرده‌اند، یا این توجیه پسینی است و عالمان برای توجیه این دو قرائت به توجیه صرفی و ریشه‌شناختی دست ‌یازیده‌اند حال‌آنکه اختلاف قرائت صرفاً آوایی است و یک کلمۀ مهموز با ادای کامل (تحقیق) همزه یا با تخفیف همزه قرائت می‌شود. بررسی دیدگاه‌های مفسران متقدم نشان می‌دهد که برخی اساساً قرائت ابو عمرو را نپذیرفته‌اند و برخی دیگر تلاش کرده‌اند آن را به هر شیوۀ ممکن به تفسیری کهن بازگردانند که نزد بیشتر مفسران پذیرفته‌تر بوده و آن را برگرفته از «بدو»، به معنای آشکار شدن، می‌دانند. تلاشی معکوس در بیان برخی شارحان قرائات دیده می‌شود که هر دو قرائت را به یک معنا و برگرفته از «ابتداء»، یعنی آغاز امر، و مسأله را از سنخ اصول قرائات می‌دانند.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77896_272c24f1dd999aedea48439c18b1330f.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Conceptual Pathology of the Perceptions of the Word "Tabākī" in Religious Geometry with a Lexicographic Approach آسیب‌شناسی مفهومی برداشت‌ها از واژه «تباکی» در هندسه دینی با رویکرد لغت‌پژوهانه 23 44 77897 10.30497/qhs.2025.247512.4072 FA صادق زرین مهر طلبه پایه سوم (سطح یک)، حوزه علمیه امیرالمؤمنین علیه‌السلام لویزان، تهران، ایران. 0009-0005-6123-2002 Journal Article 2025 01 05 “Feigning weeping (tabākī) is one of the practices recommended in Islam, and it has been mentioned for various contexts such as supplication, Qur’an recitation, prayer, and mourning for the Imam Husayn (PBUH), the third Imam of the Shia. Given the Ahl al-Bayt’s (PBUH) recommendation of this act and the extensive promotion surrounding this term—especially concerning the observance of mourning rituals—clarifying its precise meaning and safeguarding it from semantic distortion is an important step in explaining Islamic etiquettes and promoting a proper culture of mourning. The common meaning presented for tabākī is ‘pretending to cry,’ that is, displaying the outward state of crying without truly shedding tears. Alongside this meaning, a second interpretation has also been mentioned under the title takalluf al-bukā’, meaning ‘exerting oneself to weep.’ Reflection on this meaning shows that what is intended is the willingness to cry and imposing the act of weeping upon oneself despite difficulty and hardship. This article, by presenting the historical survey of both meanings, uses a descriptive-analytical method and a lexicographical approach to thoroughly examine and elucidate the two interpretations. In the next step, by assessing the credibility of the reports and directly comparing the meanings with the usage of the word tabākī in the narrations, it considers the first meaning incorrect and affirms takalluf al-bukā’ as the accurate one. Based on this meaning, the issue of the permissibility of showing-off (riyā’) does not arise at all. Factors such as relying on the meaning of pretension as one of the predominant senses of the tafā‘ul morphological pattern, the scholarly status of those who understood it as pretension, as well as inaccurate translations and disregard for the subtle nuances of classical Arabic, have contributed to the adoption and spread of the incorrect meaning of ‘pretending’ for tabākī.” تباکی نمودن یکی از اعمال مورد توصیه اسلام است که برای مواضع مختلفی مانند دعا، تلاوت قرآن، نماز و سوگواری سیدالشهداء علیه‌السلام وارد شده است. با عنایت به توصیه اهل بیت علیهم‌السلام به این عمل و کثرت تبلیغاتی حول این کلمه به خصوص در مسئله اقامه عزا، بیان معنای دقیق این واژه و حفظ آن از تحریف معنوی، گامی مهم در تبیین آداب اسلامی و ترویج فرهنگ صحیح عزاداری است. معنای رایجی که برای تباکی مطرح می‌گردد، تظاهر به گریه است؛ یعنی ظاهر ساختن حالت گریه بدون گریه کردن حقیقی. در کنار این معنا، معنای دومی نیز تحت عنوان «تکلف بکاء» بیان گردیده است. تعمق در این معنا، نشان می‌دهد که منظور از آن، اراده گریه و تکلیف نمودن آن بر خود به همراه مشقت و سختی است. این مقاله با ارائه تاریخچه گزارش هر دو معنا، به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد لغت‌پژوهانه به واکاوی و تبیین کامل آن‌ دو می‌پردازد و در گام بعدی، با سنجش اعتبار گزارش‌ها و تطبیق مستقیم معانی با استعمالات واژه «تباکی» در روایات، معنای نخست را ناصواب، و معنای تکلّف بکاء را صحیح می‌داند که با لحاظ این معنا، شبهه جواز ریا اساسا مطرح نمی‌گردد. عواملی همچون تمسک به معنای تظاهر، به عنوان یکی از معانی غالب باب تفاعل، جایگاه علمای معتقد به معنای تظاهر و همچنین عامل ترجمه ناصحیح و عدم رعایت ظرافت‌های اصیل عربی، سبب برداشت و رواج معنای نادرست تظاهر از تباکی شده‌اند.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77897_9ecdd53a799ec7d4b41243cf1f2c616f.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 The active role of the Holy Quran in combating the burial of girls alive کنشگری فعّال قرآن کریم در مبارزه با زنده به گور کردن دختران 45 69 77898 10.30497/qhs.2025.247719.4089 FA حمید نادری قهفرخی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. 0000-0003-3132-5388 Journal Article 2025 02 11 Coinciding with the beginning of the revelation of the Holy Quran, the people of Hejaz used to bury their daughters alive, but some time after the struggle of the Quran, this culture was eradicated. Considering the wisdom of the gradual revelation of the Quran, it seems that this struggle took place in the course of revelation based on a specific pattern. "Discovering the dimensions of the wisdom of the gradual revelation of the Holy Quran", "The Quran's concern for correcting incorrect behaviors in the field of culture" and "The importance of the gradual method in the cultural changes of society" require this issue to be examined. The aim of this research is to show how the Holy Quran eradicated this anti-human culture by analyzing the verses in the course of revelation. The findings of the study show that this struggle was achieved in five steps: First: “Supporting girls buried alive on the Day of Judgment without mentioning the perpetrators in Surah Takwīr (Revelation: 7)”, Second: “Indirect criticism of the Arabs’ hatred of girls in Surahs Najm, Isrāʾ and Ṣāffāt (Revelation: 23, 50 and 56)”, Third: “Direct criticism of the Arabs’ hatred of girls in Surah Zukhruf (Revelation: 64)”, Fourth: “Explicit and comprehensive criticism of the culture of burying girls alive in Surah Naḥl (Revelation: 70)” and Fifth: “Erasing the remnants of the wrong view of girls in Surah Ṭūr” (Revelation: 75)”. The analysis of these five steps shows the gradual action of the Holy Quran to eradicate this culture. مصادف با آغاز نزول قرآن کریم مردمان حجاز دختران خود را زنده به گور می کردند، اما مدتی بعد از مبارزة قرآن، این فرهنگ ریشه کن شد. با توجه به حکیمانه بودن نزول تدریجی قرآن به نظر می رسد این مبارزه در سیر نزول براساس الگویی خاص صورت گرفته باشد. «کشف ابعاد حکمیانه بودن نزول تدریجی قرآن کریم»، «اهتمام قرآن به اصلاح رفتارهای نادرست در عرصه فرهنگ» و «اهمیت روش تدریجی در تحولات فرهنگی جامعه» اقتضا می کند این مسأله مورد بررسی قرار گیرد. هدف این پژوهش آن است که با بررسی تحلیلی آیات در سیر نزول نشان دهد که قرآن کریم چگونه این فرهنگ ضد انسانی را ریشه کن کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد این مبارزه در پنج گام محقق شد: اوّل: «حمایت از دختران زنده به گور شده در قیامت بدون اشاره به عاملان در سورة تکویر(نزول:7)»، دوّم: «انتقاد غیرمستقیم از تنفر اعراب از دختران در سوره های نجم، اسراء و صافات (نزول:23، 50 و56)»، سوّم: «انتقاد مستقیم به تنفر اعراب از دختران در سورة زخرف (نزول:64)»، چهارم: «انتقاد صریح و همه جانبه به فرهنگ زنده به گور کردن دختران در سورة نحل (نزول:70)» و پنجم: «زدودن بقایای نگاه غلط به دختران در سورة طور» (نزول:75)». تحلیل این پنج گام کنش گری تدریجی قرآن کریم برای ریشه کنی این فرهنگ را نشان می دهد.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77898_e2f08792ed3427b453c461cbe178d989.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Quranic Explanation - Narration of the Concept of Ḥaraj and Its Relationship with the Mission of the Holy Prophet (PBUH) In the Light of the Second Verse of Surah al-Aʿrāf تبیین قرآنی-روایی مفهوم حرج و ارتباط آن با رسالت پیامبر(ص) در پرتو آیه دوم سوره اعراف 71 93 77901 10.30497/qhs.2025.247741.4092 FA محسن فاضل بخشایش دانشجوی دکتری رشته مدرسی قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. 0000-0001-6958-7207 محمد هادی منصوری استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. 0000-0003-0475-7476 Journal Article 2025 02 03 In the Holy Quran, the contradictory concepts of narrowness of the heart (Ḍayq Ṣadr) and the explanation of the heart (Sharḥ Ṣadr) have been attributed to the Holy Prophet (PBUH); a phenomenon that at first glance conflicts with the high status of prophethood and the status of his infallibility. In the interpretations, the causes of the narrowness of the heart of the Prophet (PBUH) have been explained with multiple and sometimes conflicting opinions, ranging from the pressure of the infidels and the harassment of the polytheists to the inner suffering of the nation's misguidance. In addition to revealing the complexity of the issue, this reveals the lack of definitive documentation and the need to revise the analysis of this issue. The present study, using the descriptive-analytical method and combining the two approaches of interpreting the Quran with the Quran and narrative interpretation, critically analyzes the views of the commentators and, citing intratextual evidence and the narrations of the Ahl al-Bayt (PBUH), presents a new explanation of the nature of the narrowness of the heart. The findings of this study indicate that the distress of the Holy Prophet (PBUH) was not the result of external failure, but rather stemmed from his deep concern for the continuity of the flow of divine guidance after him and his concern about accepting the guardianship of the Commander of the Faithful (PBUH) as the institution of the continuation of the mission. Accordingly, the distress of the Holy Prophet (PBUH) in the prophetic sphere is considered a manifestation of the historical responsibility of the Holy Prophet (PBUH) in laying the groundwork for the realization of the guardianship of the truth and preserving the unity of the Islamic nation. By revealing the connection between the distress of the Holy Prophet (PBUH) and the issue of guardianship, this study offers a new perspective on its importance and consequences within the framework of the mission of the Holy Prophet (PBUH). در قرآن کریم، مفاهیم متضاد ضیق صدر و شرح صدر به پیامبر اکرم(ص) نسبت داده شده است؛ پدیده‌ای که در نگاه نخست با جایگاه رفیع نبوت و مقام عصمت ایشان در تعارض می‌نماید. در تفاسیر، علل ضیق صدر پیامبر(ص) با آراء متکثر و گاه متعارضی تبیین شده‌اند که از فشار کفار و اذیت مشرکان گرفته تا رنج درونی از گمراهی امت را در بر می‌گیرند. این امر، علاوه بر نمایان ساختن پیچیدگی موضوع، فقدان مستندات قطعی و ضرورت بازنگری در تحلیل این مسئله را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با تلفیق دو رویکرد تفسیر قرآن با قرآن و تفسیر روایی، به تحلیل انتقادی دیدگاه‌های مفسران پرداخته و با استناد به شواهد درون‌متنی و روایات اهل بیت(ع)، تبیینی نو از ماهیت ضیق صدر ارائه می‌دهد. یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که ضیق صدر پیامبر(ص)، نه حاصل ناکامی بیرونی، بلکه برآمده از دغدغه عمیق ایشان نسبت به استمرار جریان هدایت الهی پس از خویش و نگرانی درباره پذیرش ولایت امیرمؤمنان(ع) به‌مثابه نهاد استمرار رسالت بوده است. بر این اساس، ضیق صدر در ساحت نبوی، جلوه‌ای از مسئولیت تاریخی پیامبر(ص) در زمینه‌سازی برای تحقق ولایت حق و حفظ وحدت امت اسلامی تلقی می‌شود. این پژوهش با آشکار ساختن پیوند میان ضیق صدر و مسئله ولایت، نگرشی جدید به اهمیت و پیامدهای آن در چارچوب رسالت پیامبر اکرم(ص) ارائه می‌دهد.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77901_1b8668eb293ce993a74717a6fc414605.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Semantic Analysis of "Wilāyah" in the Holy Quran Based on the Relationships of syntagmatic and paradigmatic تحلیل معناشناسانه «ولایت» در قرآن کریم بر پایه روابط همنشینی و جانشینی 95 121 77915 10.30497/qhs.2025.247755.4093 FA سید سجاد طباطبائی نژاد استادیار گروه فرهنگ و تربیت، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران. 0009-0006-1676-3557 علی امینیان استادیار گروه تربیت اسلامی، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، ایران. 0000-0002-3313-6364 Journal Article 2025 02 26 In the search for the meaning of "Wilāyah" in the verses of the Quran, we encounter several concepts that are linked to each other. This article aims to explain the word "Wilāyah" in the Quran using a structural semantics approach and a descriptive-analytical method and extract its semantic components with the help of its companions, substitutes and antonyms in the Quran. "Wilāyah" in the structure of the verses of the Quran is accompanied in a complementary relationship with the concepts of "Ittikhādh", "Nuṣrah", "Hidāyah", "Tawakkul " and "Sulṭān"; in an intensified relationship, it is accompanied in a complementary relationship with the concepts of "Nuṣrah", "Shafāʿah", "Mulk ", "Hidāyah" and some other concepts and in an opposing relationship with the word "ʿAdūw". Derivatives of "Walī" on the axis of substitution are also synonymous with the words "Khalīl", "Rabb", "Wakīl ", "Naṣīr" and "Multaḥad". Based on this study and extraction of the semantic components of "wilayah", we are faced with four functions of "companionship and companionship", "management and supervision", "protection and support", and "assistance and help" for "Wilāyah" in the literature of the Quran. The accuracy of these functions and meanings rearranges the longitudinal Wilāyah relationship between the guardian and the people, as well as the social relationship between believers based on wilayah, with a new meaning. در پی چویی معنای «ولایت» در آیات قرآن، با مفاهیم متعددی روبه‌رو می‌شویم، که به یکدیگر پیوند خورده‌اند. این نوشتار قصد دارد با رویکرد معناشناسی ساختاری، به روش توصیفی تحلیلی به تبیین واژة «ولایت» در قرآن پرداخته و مؤلفه‌های معنایی آن را به کمک همنشین‌ها، جانشین‌ها و اضدادش در قرآن استخراج کند. «ولایت» در ساختار آیات قرآن، در یک رابطه مکملی، با مفاهیم «اتّخاذ»، «نصرت»، «هدایت»، «توکل» و «سلطان» هم‌نشین شده است؛ در یک رابطه اشتدادی، با مفاهیم «نصرت»، «شفاعت»، «ملک»، «هدایت» و برخی دیگر مفاهیم و در یک رابطه تقابلی با واژه «عدو» همنشین شده است. مشتقات «ولی» بر محور جانشینی نیز با واژگان «خلیل»، «رب»، «وکیل»، «نصیر» و «ملتحد» دارای هم‌معنایی است. بر پایه این بررسی و استخراج مؤلفه‌های معنایی «ولایت»، با چهار کارکرد «رفاقت و همراهی»، «تدبیر و سرپرستی»، «محافظت و پشتیبانی» و «کمک‌رسانی و یاری‌گری» برای «ولایت» در ادبیات قرآن روبه‌رو هستیم که دقت در این کارکردها و معانی، رابطه ولایی طولی میان ولی و مردم و نیز رابطه اجتماعی میان مؤمنان بر پایه ولایت را با معنای تازه‌ای بازآرایی می‌نماید.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77915_bb549c7a501d97ba7bed849584427272.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Analysis and study of the commentary of "Min Waḥy al-Qurʾān" in relation to the validation of narrations according to the verses of the stories تحلیل و بررسی دیدگاه «من وحی القرآن» در رابطه با اعتبارسنجی روایات ناظر به آیات قصص 123 140 77919 10.30497/qhs.2025.244748.3796 FA سیده زینب حسینی دانش پژوه سطح 4 رشته تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی رفیعه المصطفی، تهران، ایران. 0009-0009-2829-5668 زهره اخوان مقدم دانشیار و عضو گروه قرآن و حدیث و هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران. 0000-0003-0591-4445 Journal Article 2025 03 11 The narrow-minded are always aware of the functions of stories in human history. The Quran has narrated the stories of the predecessors in the best way for us to learn lessons. Numerous interpretive narrations have been included under the verses related to the Quranic stories, which in some way seek to explain these verses. The present study is organized to answer the question of what is Faḍlallāh's position on the narrations of the stories of the Quran? And does he consider the narrations regarding the stories to be credible or not? Based on the findings of the study, which was conducted using the inferential method and descriptive-analytical approach, "Min Waḥy al-Qurʾān" is among the contemporary commentaries that mentions interpretive narrations and uses them in the interpretation; however, Faḍlallāh's interaction with the interpretive narrations regarding the verses of the stories is a very strict method of "rejecting and denying the narrations". In his opinion, chaos and disorder have occurred in the field of narrations regarding the stories of the Quran. Therefore, his method of dealing with narrations regarding the stories of the Quran is the method of hadith criticism and he does not accept narrations introduced in the field of stories and tests them with the following criteria: avoiding weak narrations, rejecting narratives based on subjective interpretations, not accepting narrations due to their contradiction with the appearance of the verse, setting aside narrations due to their inconclusiveness or lack of standardization of some narrations, rejecting unrelated narrations, doubting the authenticity and inaccuracy of narrations, rejecting single news, and rejecting narrations based on the Meccan or Medinan nature of the verses. باریک‌اندیشان همواره بر کارکردهای قصص در تاریخ بشر آگاهند. قرآن سرگذشت پیشینیان را برای عبرتآموزی به بهترین شیوه نقل کرده‌است. روایات تفسیری فراوانی ذیل آیات مرتبط با قصه‌های قرآنی وارد شده که به‌نحوی درصدد تبیین این آیات هستند. پژوهش حاضر برای پاسخ به این مسأله سامان یافته که فضل‌الله درباره‌ی روایات قصص قرآن چه موضعی دارد؟ و آیا روایات ناظر به قصص را دارای اعتبار میداند یا نه؟ براساس یافتههای پژوهش که به روش استنتاجی و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده، «من وحی القرآن» از جمله تفاسیر معاصری‌است که ذکر روایات تفسیری و بهره‌گیری از آن در تفسیر نمود دارد؛ ولی تعامل فضل‌الله با روایات تفسیری ناظر به آیات قصص، شیوه «رد و انکار روایات» و بسیار سخت‌گیرانه است. از نظر وی هرج و مرج و نابسامانی‌هایی در عرصه‌ی روایات ناظر به قصص قرآن رخ داده‌است. از این رو روش مواجهه‌ی او با روایات ناظر به قصص قرآن، روش نقد حدیثی است و روایات وارد شده در زمینه‌ی قصص را نمی‌پذیرد و آن‌ها را با معیارهایی جون: پرهیز از روایات ضعیف، طرد روایات تفسیری موضوعه، عدم پذیرش روایات به علت تنافی با ظاهر آیه، کنار گذاردن روایات بهخاطر بینتیجه بودن یا ضابطهمند نبودن برخی روایات، طرد روایات غیرمرتبط، تردید درباره‌ی صحت و سقم روایات، طرد خبر واحد و ردّ روایات با تکیه بر مکی یا مدنی بودن آیات محک می‌زند.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77919_dbd157262091c6ae6715204ee8b3d75e.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Methods for discovering the structure of the Quranic surahs with a whole-to-part approach روش‌های کشف ساختار سوره های قرآن با رویکرد کل به جزء 141 173 77899 10.30497/qhs.2025.248005.4117 FA عبدالهادی فقهی زاده استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-3920-1101 مرضیه رئیسی دانش آموختۀ دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0001-8134-0538 Journal Article 2025 04 05 Structural interpretation is an emerging approach in Quranic studies that views the surah as an interconnected network, rather than a sequence of discrete verses. However, the plurality of opinions and the lack of a systematic algorithm have made understanding the structure subjective. This study aims to design a methodological framework for discovering the structure of the surahs through the analysis of the content of structural interpretations, introducing four key methods: 1. Holistic study based on systemic thinking and assuming the network unity of the surah, 2. Contextualization based on literal-semantic evidence, 3. Discovery of the network of concepts and topics, 4. Application of textual signs (key words and verses, repetitions, rhetorical devices, and the rhythm of the surah). The findings indicate the flexibility of the order of methods and the possibility of choosing one of the two approaches: "whole-to-part" or "part-to-whole". In the part-to-whole approach, the discovery of structure begins by focusing on small textual signs (such as key verses or key words) and gradually leads to the overall map of the surah; however, in the whole-to-part approach, which is the main focus of this research, understanding the overall structure of the surah takes precedence and the details gain meaning in light of this macro-framework. Prioritizing between approaches depends on the mental structure of the interpreter and the characteristics of the surah. In long surahs, a holistic approach reduces analytical dispersion, and in detailed surahs, a detailed approach is more efficient. By systematizing the process of discovering structure, this research is considered a step towards the scientific method of structural understanding of the Quran. تفسیر ساختاری رویکردی نوظهور در مطالعات قرآنی است که سوره را به مثابه شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته می‌نگرد، نه توالی آیات منفک. با این حال تکثر آراء و نبود الگوریتمی نظام‌مند، فهم ساختار را دچار ذوقی‌گرایی کرده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی روش‌مند برای کشف ساختار سوره‌ها، از طریق تحلیل مضمون تفاسیر ساختارگرا، چهار روش کلیدی معرفی می‌کند: ۱. مطالعه کل‌نگر براساس تفکر سیستمی و با پیش‌فرض وحدت شبکه‌ای سوره، ۲. سیاق‌بندی مبتنی بر قرائن لفظی-معنایی، ۳. کشف شبکه مفاهیم و موضوعات ۴. کاربست نشانه‌های متنی (کلمات و آیات کلیدی، تکرارها، اسلوب‌های بلاغی و نظم‌آهنگ سوره). یافته‌ها حاکی از انعطاف‌پذیری ترتیب روش‌ها و امکان گزینش یکی از دو رویکرد «کل به جزء» یا «جزء به کل» است. در رویکرد جزء به کل، کشف ساختار با تمرکز بر نشانه‌های خُرد متنی (نظیر آیات کلیدی یا واژگان محوری) آغاز شده و به‌تدریج به نقشه کلی سوره منتهی می‌شود؛ اما در رویکرد کل به جزء که محور اصلی این پژوهش است درک ساختار کلی سوره تقدم داشته و جزئیات در پرتو این چارچوب کلان معنا می‌یابند. اولویت‌بندی میان رویکردها وابسته به ساختار ذهنی مفسر و ویژگی‌های سوره است. در سوره‌های طوال، کل‌نگری از تشتت تحلیلی می‌کاهد و در سوره‌های مفصل، جزءنگری کارآمدتر است. این پژوهش با نظام‌مندسازی فرآیند کشف ساختار، گامی در مسیر روشمندسازی علمی فهم ساختاری قرآن محسوب می‌شود.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77899_85f46ca8ba33931e50e53cc0f5382540.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 The brotherhood between the murderer and the victim, or their guardians, in cases of intentional homicide with reference to verse 178 of Surah al-Baqarah برادر خوانی قاتل و مقتول یا اولیای او در قتل عمد با نظر به آیه 178 سوره بقره 175 191 77906 10.30497/qhs.2025.248167.4133 FA محمدحسن موحدی ساوجی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مفید، قم، ایران. 0000-0001-8438-4803 Journal Article 2025 04 30 Islam regards Muslims as brothers to one another and establishes a bond of brotherhood among them. Describing believers as brothers in faith is, in fact, an emphasis on their mutual rights, solidarity, cooperation, and assistance, as well as a call to avoid division and disunity. One of the instances where this brotherhood is explicitly mentioned is in verse 178 of Surah al-Baqarah. One of the parties referred to in this verse is the murderer in a case of intentional homicide, and this has led commentators to explore which individuals are included in this brotherhood in the verse and, if the intentional murderer is one of them, how he can still be referred to as a “brother in faith.” It seems that most exegetes have considered the absence of debauchery (fisq) and major sin (kabīrah) to be prerequisites for the establishment of religious brotherhood. This article seeks to present and substantiate the interpretation that religious brotherhood encompasses all ranks of believers and all members of the Islamic community, and that committing major sins or acts of debauchery does not nullify this bond. The fundamental purpose of recognizing religious brotherhood in the Qur’anic verses is to foster empathy and unity among all members of the Muslim community. Such solidarity will only be achieved when exclusion and polarization are eliminated from the Islamic society, and even those believers who occupy lower levels of faith are included within the scope of this brotherhood. دین اسلام، مسلمانان را برادران یکدیگر خوانده و رابطۀ اخوت را میان آنان برقرار ساخته است. توصیف مؤمنان به برادران یکدیگر، در حقیقت تأکید بر حقوق متقابل آنان، همبستگی، تعاون و یاری‌رسانی میان آنان و پرهیز از پراکندگی است. از مواردی که به این برادری تصریح شده، در آیۀ 178 سورۀ بقره است. یک سوی افراد این آیه قاتل در قتل عمد است، و همین امر موجب شده است تا مفسران را به تکاپو آورد که این برادری میان چه افرادی در این آیه اعتبار شده، و اگر قاتل عمد یکی از اطراف آن است، از چه رو از وی به برادر دینی یاد شده است. گویا عدم فسق و عدم ارتکاب گناه کبیره از شرایط برقراری برادری دینی نزد بیشتر مفسران به شمار ‌آمده است. این مقاله درصدد ارائه و اثبات این برداشت است که برادری دینی میان همه طبقات ایمانی و افراد جامعه اسلامی است، و ارتکاب گناه کبیره و فسق، مانع از این اعتبار نیست؛ و اساساً هدف از اعتبار برادری دینی در آیات قرآن کریم همدلی میان همه افراد جامعه اسلامی است، و این همبستگی تنها در صورتی تحقق خواهد یافت که طرد و دوگانه‌سازی از جامعه اسلامی رخت بربندد و حتی مؤمنانی که در مراتب نازله ایمانی قرار دارند نیز مشمول اعتبار برادری گردند.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77906_eb8f10c588c3d4a634db8d6093636a6e.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Content Analysis of Mahdism Narrations in the Hadith School of Qom up to the Era of Shaykh Ṣadūq تحلیل محتوای روایات مهدویت در مدرسه حدیثی قم تا دوران شیخ صدوق(ره) 193 219 77918 10.30497/qhs.2025.248394.4151 FA مسلم کامیاب گروه جریان شناسی مهدویت، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. 0009-0000-5228-3610 Journal Article 2025 05 30 The Hadith School of Qom is one of the important and influential scholarly centers of the Imami tradition, which has always attracted the attention of researchers. However, existing studies on Mahdism teachings within the Qom school suffer from certain shortcomings most notably, the lack of a school-centered perspective and insufficient content analysis of the related narrations. A careful examination of the Mahdist narrations from this school provides a clearer picture of its doctrinal teachings on the subject. Accordingly, the present study, employing a descriptive–analytical method and based on content analysis, extracts 358 narrations from the hadith heritage of Qom’s traditionists in order to analyze the Mahdist teachings of this school prior to the era of Shaykh Ṣadūq. Initially, based on existing sources, the greatest number of direct transmissions are found in the works of the late Kulaynī, particularly in his book "al-Ḥujjah". In intermediary sources, however, Shaykh Ṣadūq given his residence in that region played a significant role in transmitting and preserving the Mahdist legacy of the scholars of Qom. Based on the thematic analysis, from the collected narrations approximately 468 analytical units (including sentences, phrases, and hadith contents) were extracted. These were organized into four main categories: The personal characteristics of Imam Mahdī(PBUH),The period of occultation (ghaybah),The signs of appearance (ẓuhūr), andThe period of appearance itself. Among these, the themes of the Imam’s lineage, occultation, expectation (intiẓār), epistles (tawqī‘āt), and the Imam’s behavioral characteristics in the era of appearance had the highest frequency, reflecting the dominant discourse of the Hadith School of Qom. In contrast, topics such as the physical depiction of the Imam, Mahdist supplications, and signs of the appearance held relatively minor positions among Qom’s traditionists. The presence of certain extraordinary reports further indicates the text-centered and literalist orientation of the Hadith School of Qom. مدرسه حدیثی قم، یکی از مراکز علمی مهم و اثرگذار در مکتب امامیه است که همواره مورد توجه محققان بوده است. مطالعات موجود درباره آموزه‌های مهدویّت در مدرسه قم، با کمبودهایی از جمله فقدان نگاه مدرسه‌محور و تحلیل ناکافی محتوای روایات مواجه است. بررسی دقیق روایات مهدوی این مدرسه، تصویر روشنی از آموزه‌های مهدوی آن دوره ارائه می‌دهد.از این‌رو، نوشتار پیش‌رو با روش توصیفی– تحلیلی و بر اساس «تحلیل محتوا»، با استخراج ۳۵۸ روایت از میراث محدثان قم، به تحلیل آموزه‌های مهدویت در این مدرسه تا پیش از دوره شیخ صدوق پرداخته است. در ابتدا، بر اساس منابع موجود، بیشترین نقل در منابع مستقیم، توسط مرحوم کلینی و آن هم در کتاب «الحجه» صورت گرفته است؛ اما در منابع واسطه‌ای، شیخ صدوق(ره) (با توجه به زیست او در آن دیار) نقش مؤثری در نقل و بقای میراث مهدویِ قمی‌ها داشته است. بر اساس موضوعات بررسی‌شده، از میان مجموعه روایات، نزدیک به ۴۶۸ واحد تحلیل (شامل جمله، عبارت و مضمون حدیثی) استخراج گردید. این واحدها در چهار محور اصلی ساماندهی شدند: ویژگی‌های شخصی امام مهدی(عج)، دوران غیبت، نشانه‌های ظهور و دوران ظهور. در این میان، شناخت تبار امام مهدی، غیبت، انتظار، توقیعات و رفتارشناسی امام در عصر ظهور، از بسامد بالایی برخوردار بود که خود حکایت از گفتمان غالب مدرسه حدیثی قم دارد. در مقابل، مسئله شمایل امام، ادعیه مهدوی و نشانه‌های ظهور، چندان جایگاهی در میان محدثان قم نداشته است. وجود برخی از گزارش‌های فوق‌العاده، نشان‌دهنده روحیه نص‌گرایی مدرسه حدیثی قم است.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77918_9685e3297ba0a129931f4794a7e203f4.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Analysis of the Arguments for the Challenge (Taḥaddī) in the Independent Passages of the Holy Qur’an واکاوی ادلّه تحدی به فرازهای مستقل قرآن کریم 221 243 77900 10.30497/qhs.2025.248408.4152 FA احد داوری چلقائی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مراغه، ایران. 0000-0002-7166-5507 Journal Article 2025 05 31 The Holy Qurʾan has challenged its opponents to a contest (muʿāraḍa) to prove its authenticity. The quantity of the Qurʾan's challenge (taḥaddī) varies across different verses, sometimes extending to the entire Qurʾan, ten sūras, or a single sūra. Prominent scholars commonly hold that the minimum unit of challenge is one conventional sūra (bounded by two instances of the basmala). However, some researchers contend that a collection of coherent verses (even less than a sūra) can constitute an instance of taḥaddī. The present study seeks to elucidate the minimum extent of the Qurʾan's challenge. This is accomplished by examining the evidence and proofs for both viewpoints through a critical analysis of the challenge verses (āyāt al-taḥaddī), a review of the opinions of early and contemporary exegetes, a study of historical evidence, an analysis of key terms using literary and lexicographical sources, and a critical evaluation of the arguments from both sides. The research findings indicate that, despite the evidence supporting the majority view—such as the use of the word "sūra" in Q 10:38 and Q 2:23, the counter-challenges (muʿāraḍāt) presented by opponents, and the claim of a scholarly consensus (ijmāʿ) throughout history—the evidence for the minority theory is more robust. According to this group, the meanings of the words "ḥadīth," "Qurʾan," and "sūra" in the challenge verses and their usage in the Qurʾan, certain aspects of inimitability (iʿjāz) such as prophecies of the unseen (iʿjāz ghaybī), the gradual revelation of some sūras, the Qurʾan's challenge to provide guidance, and the absence of contradiction in the Qurʾan's content all demonstrate that the Qurʾan has challenged others to produce a number of consecutive verses with a coherent theme, without the condition of reaching the length of a conventional sūra. قرآن کریم برای اثبات حقانیت خود، مخالفان را به مبارزه دعوت کرده است. کَمّیت مبارزه‌طلبی (تحدی) قرآن در آیات متفاوت بوده و گاه به کل قرآن، گاه به ده سوره و گاه به یک سوره واقع شده است. مشهور علما کمینه تحدی را یک سوره اصطلاحی (بین دو بسمله) می‌دانند؛ در حالی که برخی محققان معتقدند مجموعه‌ای از آیات منسجم (حتّی کمتر از یک سوره) می‌تواند مصداق تحدی باشد. پژوهش حاضر در پی تبیین حداقل میزان مبارزه‌طلبی قرآن است که با بررسی ادله و شواهد هر دو دیدگاه و تحلیل انتقادی آنها، از طریق تبیین آیات تحدّی، بررسی آرای مفسران متقدم و معاصر، مطالعه شواهد تاریخی، تحلیل واژگان کلیدی با استفاده از منابع ادبی و لغوی و نقد دلالی و ارزیابی ادله طرفین انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد به‌رغم برخی مستندات نظر مشهور مانند استناد به واژه «سوره» در آیات 38 سوره یونس و 23 سوره بقره، معارضات ذکر شده از سوی معارضان و ادعای اجماع بیشتر علما در طول تاریخ، شواهد نظریه اقلیت اتقان بیشتری دارد. به نظر این گروه، معنای واژه «حدیث»، «قرآن» و «سوره» در آیات تحدی و کاربرد آنها در قرآن، برخی وجوه اعجاز مانند اعجاز غیبی، نزول تدریجی برخی سور، تحدی قرآن به هدایتگری و عدم اختلاف در محتوای قرآن نشان می‌دهد قرآن به تعدادی از آیات متوالی دارای یک موضوع منسجم، بدون شرط رسیدن به حدّ یک سوره اصطلاحی تحدی کرده است.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77900_09b58728d9a1ea32a8a438c7657c5b01.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 Source Identification and Authentication of the Hadith “The Best of Affairs is the Middle Course” (Khayr al-umūr awsaṭuhā) in the Sources of Both Islamic Sects مصدریابی و اعتبارسنجی حدیث «خیرُ الأمورِ أوسَطُها» در منابع فریقین 245 270 77923 10.30497/qhs.2025.247622.4078 FA میثم کهن ترابی دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران. 0000-0002-0439-1737 Journal Article 2025 01 21 Among the well-known hadiths that describe proper conduct is the narration “The best of affairs is the middle course (khayr al-umūr awsaṭuhā).” In this narration, the best of all actions is described as the most moderate one—such that if a person maintains balance in any matter, they have fulfilled their duty toward it in the best possible way.However, applying this criterion to certain matters—such as intellectual and epistemological issues, as well as moral virtues in individual, social, and even political domains—faces rational and religious challenges. For this reason, the present study seeks both to identify the primary sources of this hadith and to examine the historical origins of its transmission and dissemination, as well as to assess its authenticity from both the chain of transmission (isnād) and textual (matn) perspectives.To this end, the study investigates both Shi‘i and Sunni sources. The narration first appeared in Sunni sources in the second century (AH), transmitted from Muṭarrif ibn Shikhkhīr. In Shi‘i sources, the most important reference is al-Kāfī, where the phrase is attributed to Imam al-Kāẓim (PBUH) in response to a remark about the mount he was riding. All reported versions of this narration—whether from Sunni or Shi‘i sources—are weak in terms of their chains of transmission. The occurrence of this phrase in a popular proverb used to describe mule drivers strengthens the likelihood that Imam al-Kāẓim (PBUH), assuming the authenticity of the report, employed a well-known saying familiar to everyone simply to silence the speaker, without endorsing the content of the original remark. از جمله احادیث مشهوری که به توصیف عمل صحیح می‏پردازد، روایت «خیرالأمور أوسطها» است. در این روایت، بهترین کارها، میانه ترینِ آن‏ها معرفی شده است به گونه‏ای که اگر کسی در هر امری، جانب میانه را در میدان عمل حفظ کند، به بهترین نحو وظیفه خویش را در قبال آن به انجام رسانده‏است. اِعمال این معیار در برخی امور مانند امور علمی، معرفتی و همچنین فضایل اخلاقی چه در حوزه فردی و چه اجتماعی و حتی سیاسی، با چالش‏هایی عقلائی و دینی روبروست. به همین منظور پژوهش حاضر به دنبال آن است که هم مصادر اولیه حدیث را بیابید و ریشه تاریخی نقل و انتشار آن را بررسی نماید و هم به اعتبار آن از منظر سندی و متنی بپردازد. این پژوهش برای انجام این مهم منابع شیعه و سنی را مورد بررسی قرار داده است. اولین بار این روایت در قرن دوم توسط منابع اهل سنت به نقل از مطرف بن شخّیر نقل شده است. در منابع شیعی نیز مهم‏ترین منبع، کتاب کافی است که این عبارت را از امام کاظم(ع) در واکنش به یک کنایه پیرامون مرکبی که سوار بودند، نقل کرده‏اند. تمامی منقولات روایی چه اهل سنت و چه شیعه از منظر سندی ضعیف هستند. وجود این عبارت در مثلی مشهور که برای توصیف بغال به کار رفته این گمانه را تقویت می‏کند که امام کاظم ـ در فرض صحت صدور حدیث ـ بدون توجه به محتوای سخن نقل شده توسط گوینده کنایه، برای اسکات وی از مثلی مشهور که برای همگان آشنا بوده، استفاده کرده ‏اند.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77923_1cea7b46e76a6c21325f9039337f6081.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات قرآن و حدیث 2008-3211 19 1 2025 09 23 A Study of the Semantic Equivalence of the Words ‘Itmām’ and ‘Ikmāl’ in Translations of the Holy Quran; A Case Study of the Translations by Makarem Shirazi, Garmarudi, and Fouladvand بررسی هم‌معنایی واژگان «إتمام» و «إکمال» در ترجمه‌های قرآن کریم (نمونه موردی ترجمه مکارم شیرازی، گرمارودی و فولادوند) 271 290 77916 10.30497/qhs.2025.248508.4167 FA جواد خانلری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-0480-0836 ابراهیم نامداری دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران. 0000-0002-8435-6770 فهیمه توبره ریزی کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. 0000-0002-8435-6770 Journal Article 2025 05 22 The present study conducts a detailed analysis of the words “Itmām” and “Ikmāl” and their role in translations of the Holy Quran. Despite their apparent similarity, these words have different translations, meanings, and usages within the Quranic text, and a correct understanding of them is essential for accurately grasping the meaning of the verses. Each word occupies a specific semantic and contextual space, and its proper use requires a deep understanding of both the language and the text. Different translators, such as Makarem Shirazi, Garmarudi, and Fouladvand, have shown variations in their choice of these words based on cultural, intellectual, and linguistic perspectives. These differences significantly affect the conveyance of meaning and messages in the Quran. This study, by comparing these translations, demonstrates that each translator, depending on their personal understanding and translation style, may use different words, each of which plays a particular role in guiding the reader’s attention. Consequently, this examination helps to better recognize the subtle yet important differences in word choice in Quranic translations and provides a deeper understanding of how the concepts of the Quran are conveyed in Persian. The findings of the study indicate that “Itmām” and “Ikmāl” are words that, at first glance, appear synonymous; however, their combined use reminds the reader that each of these words carries a distinct meaning and occupies a specific, independent semantic space. پژوهش حاضر، به تحلیل و بررسی دقیق واژگان «إتمام» و «إکمال» و نقش آن‌ها در ترجمه‌های قرآن کریم میپردازد. این واژه‌ها علی‌رغم شباهت ظاهری، در متن قرآن، دارای ترجمه‌های مختلف، معانی و کاربردهای گوناگون هستند که فهم درست آن‌ها برای درک صحیح مفهوم آیات ضروری است. هر واژه در بستر خاص خود از نظر معنایی و فضایی قرار می‌گیرد و استفاده از آن نیازمند شناخت عمیق زبان و متن است. مترجمان مختلف، مانند مکارم شیرازی، گرمارودی و فولادوند، در ترجمه‌های خود، بر اساس دیدگاه‌های فرهنگی، فکری و زبانی، تفاوت‌هایی در انتخاب این واژگان نشان داده‌اند که این تفاوت‌ها در انتقال معنا و پیام‌های قرآن بسیار تاثیرگذار است. این جستار با مقایسه این ترجمه‌ها نشان می‌دهد که هر مترجم با توجه به درک شخصی و سبک ترجمه خود، ممکن است از واژگان متفاوتی استفاده کند که هر کدام نقش خاصی در توجه القا کردن به مخاطب دارد. در نتیجه، این بررسی کمک می‌کند تا تفاوت‌های ظریف و مهم در انتخاب واژگان در ترجمه‌های قرآن بهتر شناخته شود و درک عمیق‌تری از نحوه انتقال مفاهیم قرآن به فارسی حاصل گردد. دستاورد پژوهش حاکی از آن است که «إتمام» و «إکمال» از واژگانی هستند که در نگاه اول مترادف و هممعنی مینمایند؛ اما استفاده آنها در کنار هم این نکته را به مخاطب یادآور میشود که هر یک از این واژهها دارای معنی متفاوت و فضای خاص و مستقلی از دیگری است.

https://qhs.isu.ac.ir/article_77916_67c57a0ab2140e4f952b3d4db6b0e517.pdf