استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.30497/qhs.2026.248662.4188
چکیده
در متون دینی، فرزندآوری همواره مورد توجه و تشویق بوده، اما برخی گزارهها ظاهراً به نکوهش آن پرداخته و با دیگر ادله در تعارض به نظر میرسند. نظر به اهمیت موضوع فرزندآوری و ازدیاد نسل و همچنین ضرورت رفع تعارضات دروندینی، بررسی و تبیین معنای دقیق ادله نقلی نکوهش فرزندآوری و تعیین تکلیف این تعارضات ضروری به نظر میرسد. پرسش اصلی پژوهش آن است که معنای حقیقی ادله نقلی نکوهش فرزندآوری چیست و چه نقدهایی بر تفسیر تحدید نسل از این ادله وارد است. فرضیه تحقیق این است که ادله نقلی در این زمینه تعارض واقعی ندارند و گزارههای بهظاهر نکوهشکننده فرزندآوری، در حقیقت در مقام مذمت آن نیستند. هدف اصلی پژوهش، تبیین معنای متون دینی مورد نظر و رفع تعارض ظاهری آنها از طریق نقد ادله نکوهش فرزندآوری است. هدف فرعی نیز، زدودن موانع دروندینی برای ترویج فرزندآوری میباشد. برای دستیابی به اهداف این پژوهش نظری و مسألهمحور که درپی توسعه دانش موجود است، دادهها به روش کتابخانهای و با تمرکز بر متون حدیثی و تفسیری گردآوری شد. در مرحله بعد، این دادهها با بهرهگیری از تحلیلهای نقلی و عقلی و مقایسه با دیگر شواهد مرتبط، تجزیه و تحلیل شد. نتایج پژوهش حاکی نشان میدهد که انگاره نکوهش فرزندآوری در ادله نقلی، ناشی از عدم تعمق در معنای واژگانی چون بلاء و آزمون الهی، خلط علت تامه با علت اعدادی و غفلت از سیاق روایات است. با تبیین این ملاحظات، آشکار میگردد که ادله نقلی یادشده، دلالتی بر مذمت فرزندآوری ندارند.
ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله (1404ق)، شرح نهج البلاغة، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی (1362ش)،الخصال، تحقیق علی أکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی(1376ش)،الأمالی، تهران: انتشارات کتابچی.
ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی (1413ق)،من لا یحضره الفقیه، تحقیق علی أکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی (1385ق)،دعائم الإسلام، تحقیق آصف فیضی، قم: مؤسسة آل البیت (ع).
ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1404ق)،تحف العقول عن آل الرسول (ص)، تصحیح علی أکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
اکبرنژاد، مهدی و محمودی،مهدی (1402ش)، «اعتبارسنجیِ سندی و دلالی روایت «قِلَّةُ الْعِیَالِ أَحَدُ الْیَسَارَیْنِ»»، علوم قرآن و حدیث، دوره55، شماره111، صص69-96.
ایزدی، مهدی (1390ش)، «ملاکهای نقد متن حدیث بر اساس منابع روایی فریقین»، مطالعات قرآن و حدیث، دوره4، شماره8، صص5-26.
ایزدی، مهدی و مهدویمنش، حسین (1391ش)، «پی جویی خانواده و کارکردهای تربیتی آن در آموزههای امام سجاد(ع) با تأکید بر شیوههای انحرافزدایی و فضیلت افزایی»، مطالعات قرآن و حدیث، دوره6، شماره11، صص45-86.
برقی، أحمد بن محمد بن خالد (1371ق)،المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیه.