1
دکترای تخصصی علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران.
2
استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران.
10.30497/qhs.2026.248136.4131
چکیده
امروزه خداناباوران معاصری چون ریچارد داوکینز و استیون هاوکینگ (که بیشترین نقش را در ترویج الحاد داشته‌اند) عمده استنادشان به خودبنیادی قوانین فیزیک و انتخاب طبیعی در شکل‌گیری حیات و سیستم‌ها و ساختارهای پیچیده است. در نگاه طبیعتگرایانه تقلیلی، قوانین طبیعت در پیدایش پیچیدگی‌ها و ساختارهای منظّم و هماهنگ کافی قلمداد شده و وجودِ علّت و عاملِ خارجی انکار می‌شود. در این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استناد به ادّله و براهین مأخوذ از احادیث امام صادق علیهم السلام و یافته‌های علمی، انگاره خودبنیادی طبیعت در پیدایش نظم و ساختارهای پیچیده مورد نقد و بررسی قرار گرفته و نشان داده خواهد شد که نه خداوند جایگزینِ طبیعت است و نه قوانینِ طبیعت جایگزین خداوند، بلکه قوانینِ طبیعت به مثابه اسباب و ابزارهایی هستند که خالقِ هستی اراده خود را به وسیله آن‌ها جاری می‌سازد. همچنین لازم است به این مهم توجّه شود که علم تجربی تنها به تبیین و توصیفِ چگونگی پدیده‌ها پرداخته و اظهارنظر درباره علّت و غایت آن‌ها خارج از روش تجربی است که با توسل به ادلّه عقلی - فلسفی ممکن خواهد بود. غیرممکن بودنِ پیدایشِ اتفاقی نظمِ گسترده، نقد سازوکارِ انتخاب صحیح بدونِ عاملِ آگاهی، ثبات و الزام قوانین طبیعت و الگوهای دقیقِ تکرار شونده و بروز نقص در جریان طبیعت و غلبه بر آن، از جمله دلائلی است که خودبنیادی قوانین طبیعت را در شکل‌گیری نظم هستی با چالش مواجه می‌سازد.
موسوی، سید مهران و ایزدی، مهدی. (1405). تحلیل انتقادی خودبنیادی قوانین طبیعت در پیدایش نظم مبتنی بر احادیث امام صادق علیه السلام و یافته‌های علمی. مطالعات قرآن و حدیث، 19(2)، 42–25. https://doi.org/10.30497/qhs.2026.248136.4131
MLA
موسوی، سید مهران، و ایزدی، مهدی. "تحلیل انتقادی خودبنیادی قوانین طبیعت در پیدایش نظم مبتنی بر احادیث امام صادق علیه السلام و یافته‌های علمی"، مطالعات قرآن و حدیث، 19، 2، 1405، 42–25. doi: 10.30497/qhs.2026.248136.4131
HARVARD
موسوی، سید مهران، و ایزدی، مهدی. (1405). 'تحلیل انتقادی خودبنیادی قوانین طبیعت در پیدایش نظم مبتنی بر احادیث امام صادق علیه السلام و یافته‌های علمی'، مطالعات قرآن و حدیث، 19(2), pp. 42–25. doi: 10.30497/qhs.2026.248136.4131
CHICAGO
موسوی، سید مهران و ایزدی، مهدی، "تحلیل انتقادی خودبنیادی قوانین طبیعت در پیدایش نظم مبتنی بر احادیث امام صادق علیه السلام و یافته‌های علمی." مطالعات قرآن و حدیث، 19 2 (1405): 42–25, doi: 10.30497/qhs.2026.248136.4131
VANCOUVER
موسوی سید مهران، ایزدی مهدی. تحلیل انتقادی خودبنیادی قوانین طبیعت در پیدایش نظم مبتنی بر احادیث امام صادق علیه السلام و یافته‌های علمی. مطالعات قرآن و حدیث. 1405;19(2):42–25. doi: 10.30497/qhs.2026.248136.4131
مطالعات قرآن و حدیث