1
دکتری معارف اسلامی و مدیریت آموزشی، دانشگاه امام صادق علیه السلام پردیس خواهران، تهران، ایران
2
دانشیار گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق علیه السلام پردیس خواهران، تهران، ایران
3
استادیار گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق علیه السلام پردیس خواهران، تهران، ایران
4
دانشیار گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق علیهالسلام پردیس خواهران، تهران، ایران
10.30497/qhs.2026.249593.4301
چکیده
انگیزش، خاستگاه کنشهای انسان و عنصری کلیدی در تربیت بهشمار میرود و قرآن کریم برای انسانسازی به آن توجه جدی دارد. هدف پژوهش، شناسایی بایستههای رهبری انگیزشی در قرآن کریم بود. مهمترین یافتههای پژوهش عبارتاند از: بایستههای بنیادین (شامل ارزشمندی مقاصد، کاربست راهبردهای مطلوب)؛ بایستههای زمینهای (شامل تعادل، فرآیندمداری، مدیریت بهینه فرصت، تناسب تدابیر انگیزشی با ویژگی افراد، توجه به تأثیر ساحت ربوبی در توفیقات، مدیریت تغییرات غیرقابلپیشبینی، اتخاذ تمهیدات ویژه در راستای مصالح، هدایتگری حکیمانه، رعایت اولویتها، تمهید الگوهای مطلوب، استقلال رهبر، شکیبایی و استقامت)؛ بایستههای ساحات وجودی پیرو (شامل روابط عاطفی مطلوب با پیروان، ترسیم چشمانداز عملی، تسهیلگری ادراک مخاطب، توجه به انگیزش جمعی) و بایستههای هدف (شامل پرورش و پالایش انگیزهها، صیانت از انگیزههای مطلوب). نتیجه آن که از منظر قرآن کریم: 1) رهبر انگیزشی برای موفقیت، باید در همه کنشهای خود از جمله نسبت به جنبههای وجودی متربیان، الزاماتی را رعایت کند، 2) هرگونه اقدام رهبران در مسیر تربیتی برای انگیزش، بدون مقاصد ارزشمند و راهبردهای مطلوب، بیارزش است، و 3) پرورش، پالایش و صیانت از انگیزهها، برای فرآیند تربیت، هم ضرورت و هم هدف تلقی میشود.